Menu toggle

Tekens en symbolen.

Je ziet ze vandaag overal. In de middeleeuwen was dat niet anders. De mens gebruikt ze al eeuwen. Alleen, begrijpen we ze nu nog? Staan ze voor een puur wereldlijk gegeven? Of verwijzen ze naar het spiritueel-religieuze, zoals je in een abdij verwacht? Of iets dat we niet meer kunnen vatten? Voor de middeleeuwse mens was de dagdagelijkse realiteit verweven met religieuze en fantastische elementen.

Het Abdijmuseum pakt uit met een aangepaste opstelling om de verwonderende ‘Tekens en Symbolen’ van de Duinheren te ontdekken. Maak kennis met hun functie en laat je verrassen door het mysterie van het verleden. Ontdek en beleef de fascinerende wereld van de Duinheren en de rijke collectie van het Abdijmuseum, een onuitputtelijke bron aan verhalen en mysterie…

Meer informatie over de thema opstelling in het museum kan je terugvinden op de website: 

https://www.tenduinen.be/nl/tekens-en-symbolen-van-de-duinheren-staan-nog-tot-begin-2022-centraal-abdijmuseum

We zetten graag al enkele stukken hier in de kijker!

Wat vertelt een wapenschild?

Een wapenschild staat symbool voor een persoon of een familie. In dit glasraam de Bourgondische hertog Jan zonder Vrees of zijn zoon en opvolger Filips de Goede in het begin van zijn regering (tot 1430). De delen staan zelf weer symbool voor de belangrijkste wereldlijke bezittingen: het graafschap Vlaanderen (wapen met de leeuw) wordt centraal gezet op het hertogdom van Bourgondië (gevierendeeld, met o.m. de Franse lelies als afstamming van het Franse koningshuis). Dat dit wapen in de abdij voorkwam, is natuurlijk zelf ook symbolisch: Ten Duinen beklemtoonde zo zijn relatie tot de vorst.
1/12
Meer informatie over dit beeld

Gemerkt door…

Kraagsteen in kalksteen, 13de-14de eeuw. Het beeldhouwwerk kan de broedermoord van Kaïn op Abel voorstellen. Of is het Abraham die zijn enige zoon Isaak moet offeren? Meerdere interpretaties zijn mogelijk. Merkwaardig is het steenhouwersmerk, fraai uitgevoerd als een letter ‘g’. Een Bijbelse voorstelling, getekend door de ambachtsman.
2/12
Meer informatie over dit beeld

Heilig water!

Een abdij als Ten Duinen gebruikte heel wat wijwater, water dat door een priester gewijd en voor diverse religieuze handelingen aangewend werd. Wijwater of water dat gebruikt was voor een rituele wassing, kan je niet zomaar weggooien. Daarom vind je hiervoor vaak, bijvoorbeeld bij de sacristie, een zinkput of piscine.
3/12
Meer informatie over dit beeld

Maria in de Duinenabdij

Een rozet is een cirkelvormige versiering die lijkt op een roos, zoals op deze sluitsteen van een gewelf. Naargelang de kleur verwijst de roos in de christelijke symboliek naar Maria of naar het bloed van de martelaren. Allicht is het deze symbolische maar ook decoratieve invulling die voor de Duinenabdij het meest gepast is. Al kan de roos in andere contexten ook een symbool voor hartstocht zijn…
4/12
Meer informatie over dit beeld

Niet zomaar een inktpotje…

Een pentagram, een vijfpuntige ster, is één van de oudste en bekendste symbolen in de wereld. Doorheen de tijd heeft het symbool verschillende betekenissen gehad. In de middeleeuwen was het een christelijk beschermingssymbool tegen ongeluk en demonen. De vijf punten zouden ook verwijzen naar de ‘Vijf Wonden van Christus’: de wonden aan zijn handen, voeten en lichaamszijde. De wijze waarop het georiënteerd is kan de betekenis ervan wijzigen. Tegenwoordig wordt een omgekeerd pentagram al snel geassocieerd met het satanisme.
5/12
Meer informatie over dit beeld

Expansiedrang in beeld

Het Andrieskruis en de vuurslag zijn symbolen van de Bourgondische hertogen. De vuurslag, ook in de ketting van de ridderorde van het Gulden Vlies, verwijst naar een vonkje dat een groot vuur kan aansteken: een ideaal beeld voor een dynastie die stelselmatig poogde haar machtsgebied uit te breiden. In de 15de eeuw, maar ook later nog, was het aanbrengen op zowat van alles - hier een tegel - een echt teken van verbondenheid met de regerende dynastie en de politieke eenheid van de Nederlanden.
6/12
Meer informatie over dit beeld

De ‘Raadselsteen’ met tekens en symbolen

De raadselsteen… misschien wel het meest enigmatische stuk uit de collectie van de Duinenabdij. Het stuk werd in 1954 opgegraven in een puinlaag van de abtswoning en is sindsdien voer geweest voor diverse theorieën. In de ruw bewerkte steen herkennen we in reliëf een gebladerde tak, een roos of zon en rechts onderaan een ram, of een opgetuigd rund? Tussenin zijn meerdere tekens of symbolen ingekrast: een hoofdletter ‘M’, of een omgekeerd ‘VV’ teken (Virgo Virginum - de Maagd der Maagden), een pentagram, een schuinkruis in een cirkel of een letter R, enz. Welke betekenis we aan deze tekens moeten geven, is momenteel nog een raadsel. Zal de steen zijn geheimen ooit vrijgeven?
7/12
Meer informatie over dit beeld

Teken voor eeuwige autoriteit

De overdracht van wereldlijk bezit aan de Duinenabdij in 1228, bevestigd met de zegels van de oorkonders. Door het drukken van hun specifiek teken in de was verleenden zij symbolisch voor eeuwig hun wereldlijke én geestelijke autoriteit aan het document. Voor meer info, verwijzen we naar onze blog: https://www.tenduinen.be/nl/oorkonde-uit-1228-aangekocht-voor-abdijmuseumcollectie
8/12
Meer informatie over dit beeld

Mysterieuze baksteen…

Een baksteen springt in het oog… In de nog vochtige klei zijn lijnen ingesneden die een ongekend motief vormen. De insnijdingen van de baksteen bestaan uit horizontale lijnen en een schuinkruis in een rechthoek met naast een hoek een kleine cirkel. Het is onduidelijk of het een basis vormt voor een spel of eerder een symbolische betekenis heeft.
9/12
Meer informatie over dit beeld

Fantasie of levensecht?

De vloeren van de Duinenabdij waren in sommige vertrekken rijkelijk versierd: voorstellingen van menselijke figuren, dieren of plantmotieven, maar ook fabelwezens, met dierlijke kenmerken en menselijke trekjes. Voor de middeleeuwer waren die levensecht en reëel: alle Gods schepselen, soms met symbolische karaktertrekken.
10/12
Meer informatie over dit beeld

Hoe je het draait of keert…

Zoals deze grote baksteen gezet is, kan je er gemakkelijk een wapenschild in zien, met zomen die evenwijdig aan de rand banden vormen. Maar draai het stuk om, en je kan er misschien een gotische nis in herkennen. Wat was de bedoeling? Your guess is as good as ours…
11/12
Meer informatie over dit beeld

Symbool voor het kwade?

In de Duinenabdij zijn fabelwezens op verschillende dragers afgebeeld. Denk maar aan de talrijke monsters op vloertegels. Ook voorstellingen van draken waren alomtegenwoordig in de Duinenabdij: op vloertegels, op architectuurelementen en zelfs ingekrast in leisteen. Ze werden op verschillende manieren voorgesteld, maar meestal met twee stevige poten en een gekrulde staart. Draken verwijzen in de westerse symboliek naar de duivel, het kwade, en moesten mensen waarschuwen voor zonde en aardse geneugten.
12/12
Meer informatie over dit beeld